↑ Powrót do Region – obecnie

Alternatywne województwo radomskie?

 

Anomalia radomska. Ta anomalia jest przykładem irracjonalnej decyzji podyktowanej animozją regionalną.
Przez cały okres międzywojenny i powojenny do 1975 r. Radom i sąsiednie powiaty wchodziły w skład województwa kieleckiego.
Radom był jednak miastem większym i odczuwał jako krzywdę podporządkowanie mniejszym Kielcom.
W latach 1975-1998 był wreszcie równorzędnym ośrodkiem wojewódzkim

Teofil Lijewski, Nowy podział administracyjny a dostępność ośrodków administracji, 2002

 

W międzyrzeczu Wisły i Pilicy znajdują się dwa podobnej wielkości główne ośrodki – Kielce i Radom. Zależnie od okresu dziejowego pełniły na przemian rolę siedziby administracji regionalnej. Obecnie Kielce mają ten przywilej, podczas gdy Radom trafił do sąsiedniego województwa o zupełnie odmiennej tradycji terytorialnej

> Region – dziedzictwo

 

Hipotetycznie można wyobrazić sobie sytuację, że to Radom jest miastem wojewódzkim w regionie, zaś Kielce pozostają poza jego granicami. Hipoteza ta nie ma tutaj charakteru postulatu, lecz służy uzmysłowieniu, że obecne województwo świętokrzyskie nie jest jedynym możliwym rozwiązaniem w regionie. Podobnie stołeczny status Kielc nie jest nieodwołalną koniecznością dziejową.

W oparciu o analizę sieci osadniczej można wyznaczyć zaplecze Radomia, rozumiane jako obszar, dla którego Radom jest bliższym miastem niż sąsiednie ośrodki regionalne. Takie porównanie dostępności drogowej oczywiście nie będzie oddawało rzeczywistych powiązań ośrodków, zależnych nie tylko od odległości, ale i szeregu innych czynników. Odległość jako kryterium ma jednak tę zaletę, że nie zmienia się w czasie, w przeciwieństwie do czynników społeczno-gospodarczych.

Wyznaczono ekwidystanty dla Radomia i sąsiednich ośrodków regionalnych, którymi są: Kielce na południu, Lublin na wschodzie, Łódź na zachodzie i Warszawa na północy. Prowadzi to do określenia granicy, z której odległość do Radomia i najbliższego innego ośrodka regionalnego jest jednakowa. Linia ta zamyka obszar, dla którego Radom jest lepiej dostępny niźli konkurencyjne ośrodki. Terytorium takie może być zatem traktowane jako potencjalny region funkcjonalny Radomia. Rozciąga się on na odległość – w linii prostej od centrum miasta – od poniżej 40 km na południowym zachodzie do ponad 70 km na zachodzie i na południowym wschodzie.

 

Obszar, dla którego Radom jest najbliższym dużym miastem, na tle obecnych granic województw

radom_duze_miasto

Źródło: opracowanie własne na podstawie Google Maps

 

Zaplecze Radomia leży na pograniczu czterech obecnych województw. Obejmuje nie tylko cały podregion radomski (NTS-3), ale wykracza poza jego granice w większości kierunków. Na zachodzie obszar wchodzi w obszar województwa łódzkiego, z którego zawiera większą część powiatu opoczyńskiego z Drzewicą i Opocznem. Na północy zaplecze Radomia przechodzi za Pilicę, obejmując Nowe Miasto, Mogielnicę i Warkę z powiatu grójeckiego. Na północnym wschodzie granica nieznacznie przekracza Wisłę – w zapleczu Radomia leżą Dęblin i Stężyca. Na wschodzie granica zbliża się do Wisły zostawiając po stronie lubelskiej Górę Puławską, a po radomskiej – Janowiec. Dalej na południe pokrywa się z granicą między województwami mazowieckim i świętokrzyskim a lubelskim. W kierunku południowo-wschodnim zaplecze Radomia sięga prawie po Ożarów. Dla północno-wschodnich krańców województwa świętokrzyskiego Radom jest lepiej dostępny niż Kielce. Granica zaplecza nawiązuje tutaj do środkowego biegu Kamiennej. Nad nią leżą trzy największe miasta w omawianym obszarze: Ostrowiec Świętokrzyski, Skarżysko-Kamienna i Starachowice. Znajdują się one w połowie drogi między Kielcami a Radomiem; różnice odległości nie przekraczają kilku kilometrów. Na zachód od Skarżyska granica zaplecza biegnie Garbem Gielniowskim. Jest to jedyny odcinek pokrywający się z granicą województw mazowieckiego i świętokrzyskiego.

Na północy, wschodzie i zachodzie granice zaplecza Radomia nawiązują do biegu Pilicy i Wisły, przy czym rozgraniczenie zasięgów lepszej dostępności Radomia i sąsiednich ośrodków regionalnych nie nastręcza trudności. Na południu obszary potencjalnych wpływów Kielc i Radomia zachodzą na siebie. Na linii przełamania zasięgów leżą miasta nad Kamienną, wyróżniające się wielkością w regionie. Jeśli przyjąć orientacyjnie, iż strefa wspólna zaplecz Kielc i Radomia składa się z powiatów opatowskiego, ostrowieckiego, skarżyskiego, starachowickiego i szydłowieckiego, jej liczba mieszkańców wyniesie 380 tysięcy.

Cały obszar, dla którego Radom jest najbliższym dużym miastem, posiada około miliona mieszkańców. Jest zatem porównywalny z województwami istniejącymi w obecnym ustroju terytorialnym. Województwo lubuskie liczy 1,01 miliona mieszkańców, opolskie – 1,03 miliona. Niewiele większe są: podlaskie – 1,19 miliona, świętokrzyskie – 1,28 miliona. Województwo świętokrzyskie osiąga swoją wielkość zajmując większość strefy nakładania się potencjalnych wpływów Kielc i Radomia. Zakładając sytuację odwrotną – można rozważyć istnienie alternatywnej jednostki obejmującej obecny podregion radomski (NTS-3) oraz powiaty przyległe doń od zachodu i południa: opoczyński, konecki, skarżyski, starachowicki, ostrowiecki i opatowski. Obszar taki, liczący 1,13 miliona ludności, wpisywałby się w obecny podział terytorialny w nie mniejszym stopniu niż wspomniane województwa.

 

Hipotetyczne województwo radomskie na tle obecnych granic województwHipotetyczne wojewodztwo radomskie m

 Źródło: opracowanie własne

 

Przedstawione tu hipotetyczne województwo radomskie, alternatywne do obecnego świętokrzyskiego, w żadnej mierze nie stanowi rozwiązania problemów regionu. Posiada tę samą zasadniczą wadę jak obecny podział: przecina granicą województw środek regionu. Zamieniając rolami główne ośrodki regionu utrzymuje trwający od dziesięcioleci konflikt. Jedyny rozwiązaniem, które w trwały sposób zakończy ten spór, jest wspólne województwo oraz równy status Kielc i Radomia.

 

> Granice województwa a sieć osadnicza

 

 

Źródło

Ł. Zaborowski, Region radomski a obecny podział terytorialny państwa, w: Region radomski w strukturze przestrzennej kraju, Monografie, 158, Politechnika Radomska, Radom 2011, s. 101-131