Nazwa województwa

 

Międzyrzecze Wisły i Pilicy przez kilkaset lat tworzyło spójny region polityczny i administracyjny. Następujące po sobie jednostki terytorialne brały swoje nazwy od trzech historycznych stolic regionu: księstwo i województwo sandomierskie, ziemia radomska, departament radomski, gubernie sandomierska, kielecka i radomska, województwo kieleckie, dystrykt radomski. Kształt międzyrzecza Wisły i Pilicy utrwalił się jako województwo kieleckie istniejące do roku 1975. W okresie powojennym obszar ten zwany był potocznie kielecczyzną.

> Region – dziedzictwo

 

Poszukując nazwy odtwarzanego województwa można dopuścić co najmniej trzy możliwości.

 

1. Województwo sandomierskie

Nazwa jest najbardziej uzasadniona historycznie. Pochodzi od pierwszej stolicy regionu. Była w użyciu przez cały okres staropolski, a ponadto w pierwszym okresie istnienia XIX-wiecznego Królestwa Polskiego. Ściśle rzecz biorąc nazwa odpowiada całości terytorium międzyrzecza z wyjątkiem jego krańców południowo-zachodnich. Celność użycia tej nazwy obniża jednak fakt, iż obecnie Sandomierz położony jest na skraju regionu aglomeracji staropolskiej.

 

2. Województwo świętokrzyskie

Obecna nazwa województwa świętokrzyskiego wiąże się z jednym z najstarszych sanktuariów chrześcijańskich na ziemiach polskich. Klasztor na Świętym Krzyżu jest niewątpliwie miejscem symbolicznym dla całego regionu. Pasmo Łysogór stanowi ponadto swego rodzaju wizualny zwornik międzyrzecza Wisły i Pilicy, będąc widocznym z wielu miejsc w promieniu dziesiątek kilometrów. Zaletą przejęcia obecnej nazwy województwa po rozszerzeniu jego granic jest możliwość uniknięcia formalnych zmian urzędowych. Wadą jest natomiast niebezpieczeństwo niedowartościowania przyłączanych do województwa świętokrzyskiego obszarów, które obecnie z jego nazwą nie są utożsamiane.

 

3. Województwo staropolskie

Żadnej z powyższych wad nie posiada nazwa „województwo staropolskie”, urobiona od aglomeracji staropolskiej, stanowiącej rdzeń nowego województwa. Przymiotnik „staropolski” ma dodatkowe uzasadnienie, zważywszy iż region rzeczywiście leży w środku tradycyjnego obszaru ziem polskich; może być uznawany za serce polskości. Tutejszy język dzięki poezji Kochanowskiego stał się korzeniem literackiej polszczyzny. Mikołaj z Radomia to pierwszy znany z imienia twórca muzyki wielogłosowej w Polsce. Miejscowe krajobrazy były natchnieniem dla Malczewskiego, czołowego przedstawiciela polskiego symbolizmu w malarstwie. Tutaj wychował się Kolberg, największy polski etnograf. Obszar między Kielcami a Radomiem był wreszcie jednym z miejsc najsilniejszego oporu zbrojnego w okresach niewoli narodowej. Zaletą nazwy jest jej neutralność – nie wiąże się jednoznacznie z żadnym z miast regionu, a tym samym może być tak samo akceptowana przez wszystkich mieszkańców. Nie bez znaczenia jest jej trwała obecność w debacie publicznej o koncepcji nowego województwa.