Liczba i wielkość województw

 

W świetle badań ponadregionalnych ośrodków władzy uzasadniony był podział na 10-11 województw albo 20-21

Jan Wendt, Geografia władzy w Polsce, 2001

 ’

 

Przed rokiem 1999 wśród projektów podziału kraju na duże województwa nie było żadnego, który zakładałby powstanie więcej niż 12 jednostek. Z kolei minimalna liczba województw proponowana dla konkurencyjnego modelu regionów średniej wielkości wynosiła 20. Zestawienie koncepcji z obu modeli przedstawia poniższa tabela. Znamienny jest brak ostatecznie przyjętej liczby 16 województw.


Liczba województw w koncepcjach
podziału terytorialnego trójszczeblowego sprzed 1999 r.

Autor

Liczba województw

Marosz

5

Rykiel (I)

6-9

Kukliński, Swianiewicz

8

Piskozub

9

Mażewski

12

Rykiel (II)

20

Mikołajewicz

20-22

Lijewski (I)

23

Korcelli

22-25

Heffner; Jabłoński, Potoczek; Lijewski (II); Pyszkowski; Szczepkowski (I)

25

Rykiel (III)

30

Szczepkowski (II)

31

Lijewski (III)

35

Źródło: Miszczuk 2003


Obecny układ stanowi zatem konstrukcję hybrydową pomiędzy wariantami województw dużych i średnich. Potwierdza to porównanie wielkości województw. Poniżej zestawiono dane dla obecnych województw na tle największych województw sprzed roku 1999.

 

Powierzchnia województw obecnych i największych sprzed ostatniej reformy

Województwo

OBECNE / dawne

Powierzchnia

(tys. km2)

Średnia powierzchnia
obecnego województwa = 100

Średnia powierzchnia
dawnego województwa = 100

MAZOWIECKIE

35,6

182

557

WIELKOPOLSKIE

29,8

153

467

LUBELSKIE

25,1

129

394

WARMIŃSKO-MAZURSKIE

24,2

124

379

ZACHODNIOPOMORSKIE

22,9

117

359

PODLASKIE

20,2

103

316

DOLNOŚLĄSKIE

19,9

102

313

POMORSKIE

18,3

94

287

ŁÓDZKIE

18,2

93

286

KUJAWSKO-POMORSKIE

18,0

92

282

PODKARPACKIE

17,8

91

280

MAŁOPOLSKIE

15,2

78

238

LUBUSKIE

14,0

72

219

ŚLĄSKIE

12,3

63

193

olsztyńskie

12,3

63

193

ŚWIĘTOKRZYSKIE

11,7

60

184

suwalskie

10,5

54

164

bydgoskie

10,3

53

162

białostockie

10,1

51

158

szczecińskie

10,0

51

156

OPOLSKIE

9,4

48

147

kieleckie

9,2

47

144

Źródło: Zaborowski 2009

 

Pod względem powierzchni największe województwo – mazowieckie – jest blisko czterokrotnie większe od najmniejszego – opolskiego. Województwa opolskie i świętokrzyskie powierzchnią nie odbiegają od dużych województw sprzed reformy. Są one bliższe średniej dla dawnych województw niż średniej dla obecnych. W poprzednim układzie wojewódzkim dzisiejsze województwo opolskie plasowałoby się dopiero na szóstym miejscu.

 

Liczba mieszkańców województw obecnych (2006) i najludniejszych sprzed ostatniej reformy (1997)

Województwo

OBECNE / dawne

Liczba mieszkańców
(tys.)

Średnia liczba mieszkańców
obecnego województwa = 100

Średnia liczba mieszkańców
dawnego województwa = 100

MAZOWIECKIE

5 164

217

655

ŚLĄSKIE

4 669

196

592

katowickie

3 915

164

496

WIELKOPOLSKIE

3 374

142

428

MAŁOPOLSKIE

3 257

137

413

DOLNOŚLĄSKIE

2 880

121

365

ŁÓDZKIE

2 570

108

326

warszawskie

2 415

101

306

POMORSKIE

2 200

92

279

LUBELSKIE

2 179

91

276

PODKARPACKIE

2 107

88

267

KUJAWSKO-POMORSKIE

2 067

87

262

ZACHODNIOPOMORSKIE

1 691

71

214

gdańskie

1 463

61

185

WARMIŃSKO-MAZURSKIE

1 430

60

181

poznańskie

1 358

57

172

ŚWIĘTOKRZYSKIE

1 287

54

163

krakowskie

1 240

50

157

PODLASKIE

1 199

50

150

wrocławskie

1 138

48

144

bydgoskie

1 134

48

144

kieleckie

1 134

48

144

łódzkie

1 108

46

140

OPOLSKIE

1 041

44

132

lubelskie

1 028

43

130

opolskie

1 024

43

130

LUBUSKIE

1 009

42

128

szczecińskie

994

42

126

Źródło: Zaborowski 2009

 

Liczba ludności nowych województw jest jeszcze bardziej zróżnicowana. Obok czterech jednostek przekraczających 3 mln mieszkańców (małopolskie, mazowieckie, śląskie, wielkopolskie) znajduje się pięć o liczbie ludności poniżej półtora miliona (lubuskie, opolskie, podlaskie, świętokrzyskie, warmińsko-mazurskie). Najludniejsze województwo – mazowieckie – przewyższa najmniej liczebne – lubuskie – ponad pięć razy. Obecne najmniejsze województwa nie odbiegają wielkością od większych województw sprzed 1999 roku. Województwa lubuskie i opolskie zbliżone są liczbą mieszkańców do wartości średniej dla dawnych województw. W stawce województw sprzed 1999 r. województwo lubuskie znalazłoby się dopiero na dwunastym miejscu. Obecne województwo opolskie prawie nie różni się liczbą ludności od województwa opolskiego sprzed reformy.

Nasuwa się pytanie, czy zróżnicowanie wielkości województw jest uwarunkowane zmiennością gęstości zaludnienia. Słuszne byłoby w tym przypadku oczekiwanie, iż większe powierzchniowo jednostki znajdą się w obszarach o niższej gęstości zaludnienia. A jest wręcz przeciwnie: najmniejsze obszarowo województwa – opolskie, świętokrzyskie i lubuskie – posiadają gęstość zaludnienia poniżej średniej krajowej. Zestawienie czynników wielkościowych – powierzchni i zaludnienia – nie pozwala uzasadnić obecnego kształtu ustroju terytorialnego państwa również po uwzględnieniu zróżnicowania gęstości zaludnienia.

 

Średnia gęstość zaludnienia a powierzchnia województw (2006)

gestosc_zaludnienia

Źródło: Zaborowski 2009

 

 

Źródła

A. Miszczuk, Regionalizacja administracyjna III Rzeczpospolitej. Koncepcje teoretyczne a rzeczywistość, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2003

Ł. Zaborowski, Podział terytorialny Rzeczpospolitejspojrzenie krytyczne, Prace Geograficzne, 121, Uniwersytet Jagielloński, Kraków 2009, s. 263-275